Weg van cijfers als eindpunt? Op weg naar ontwikkeling als vertrekpunt!

Wat zegt een cijfer eigenlijk over de ontwikkeling van een leerling? Die vraag ligt aan de basis van het meerjarige project Leren zichtbaar maken bij Mediacollege Amsterdam (MA). De mbo-school begeleidt studenten in hun groei als beginnend professional. In 2023 startte MA met Simulise als tool om de ontwikkeling vast te leggen en te borgen. Inmiddels is er flinke vooruitgang geboekt.

Samen met onderwijskundige Chantal van Berkel en ICT’er Maurik van den Haak is Chris Veldhuis (onderwijskundige) nauw betrokken bij het project. Zijn rol raakt aan meerdere lagen: van curriculumontwikkeling tot verandermanagement in de praktijk. Binnen MA groeide de afgelopen jaren het besef dat de traditionele cijfercultuur het leren eerder afremt dan stimuleert. 

“Studenten kunnen een 5,5 halen en de lesstof alsnog niet beheersen”

“Formatief handelen zet studenten meer in beweging,” legt Veldhuis uit. “Het gaat uit van hun autonomie en nodigt uit tot reflectie.” Studenten zijn geneigd zich nog te vaak op het resultaat te richten, terwijl de focus op het proces juist zo essentieel is voor motivatie en eigenaarschap. “Toetsen moeten het leren niet afronden, maar openen en versterken.” Die gedachte vormt de rode draad van Leren zichtbaar maken. Weg van cijfers als eindpunt en óp weg naar ontwikkeling als vertrekpunt. 

Waarom het anders moet

De urgentie om het anders te doen, is niet nieuw. Al decennia is bekend dat cijfers het leren nauwelijks ondersteunen. Ze leveren spanning op, het gaat vaak om momentopnames en cijfers geven maar beperkt inzicht in wat een student kan. “Studenten kunnen een 5,5 halen en alsnog de lesstof niet beheersen,” zegt Veldhuis. “Zeker op het mbo, waar vaardigheden zo belangrijk zijn, wringt dat.” 

“Zeker op het mbo, waar vaardigheden zo belangrijk zijn, wringt dat”

Die spanning zag hij eerder al bij andere opleidingen. Hoge examendruk zorgde ervoor dat studenten vooral trainden voor toetsen in plaats van dat ze bezig waren met kennis en vaardigheden opdoen. “Dan ben je studenten aan het voorbereiden op het examen en niet op het beroep.” Met formatief handelen en procesgericht beoordelen ontstaat juist ruimte om te laten zien wat studenten kúnnen. Bijvoorbeeld in projecten waar rijke feedback over meerdere onderdelen wordt gegeven. 

Feedback als vaardigheid

Binnen MA is al langer aandacht voor feedback en reflectie. Hoe leer je studenten omgaan met feedback? En hoe zorg je dat reflectie meer is dan een verplicht stukje tekst? “We hebben bijvoorbeeld een feedbackhandleiding ontwikkeld voor docenten,” vertelt Veldhuis. “Dat creëert al meer bewustzijn.” 

“Onze feedbackhandleiding voor docenten creëert meer bewustzijn”

Bij sommige opleidingen, zoals de acteursopleiding, is feedback een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leren. Elders vraagt dat nog oefening, ook van docenten onderling. Feedback geven aan collega’s is namelijk minstens zo belangrijk. Het goede voorbeeld werkt door naar studenten. Simulise helpt om feedback structureel een plek te geven als onderdeel van een doorlopend ontwikkelproces. Studenten zien hun feedback, voortgang en keuzes terug en leren daar woorden aan te geven.

Een leerlijndiagram dat inzicht biedt

Toen MA zo’n drie jaar geleden met Simulise startte, werkten docenten al met rubrics en scores in de tool om de ontwikkeling te meten. Dat gaf nog onvoldoende antwoord op de vraag: waar staat deze student nu echt? “Dat oordeel kan niet automatisch door systeem worden bepaald,” zegt Veldhuis. “Dan ga je weer richting cijfers.” Het was juist de bedoeling dat docenten de positie van een student op basis van voldoende en betekenisvolle gegevens bepalen.  

Daarom werden er scherpe vragen geformuleerd: hoeveel leerlijnen zijn er? Wat beoordeel je per leerlijn? En wanneer kun je daar iets zinnigs over zeggen? De projectgroep Leren zichtbaar maken vertaalde dit samen met Simulise naar een leerlijndiagram dat deze beslismomenten ondersteunt en inzichtelijk maakt voor docenten én studenten. 

“Formatief handelen, holistisch beoordelen en goede feedback geven, blijft een proces”

Complex, maar de moeite waard

Is het makkelijk? Zeker niet. De visie is complex en de uitvoering vraagt veel van docenten. “De meeste collega’s snappen waar we naartoe willen,” zegt Veldhuis. “Maar het daadwerkelijk doen; formatief handelen, holistisch beoordelen, goede feedback geven en ontvangen, blijven een proces.” Juist daarom is het belangrijk om het praktisch en behapbaar te maken. Beginnen met de visie, stap voor stap en met oog voor de realiteit van het onderwijs. 

Het thema Leren zichtbaar maken heeft een plek veroverd op de Amsterdamse school. Blijvende verandering vraagt tijd, dialoog en voortdurende afstemming tussen visie en praktijk. Dat is nooit een lineair proces. Voor Mediacollege Amsterdam zo klaar als een klontje. Daarom kiezen ze bewust voor groei van studenten boven cijfers geven. Simulise helpt om die ambitie concreet, werkbaar en inzichtelijk te maken. Zo wordt leren pas écht zichtbaar.